Waar kiest u voor? Voor uzelf of voor het welvaren van uw bedrijf? En wat doet u bij een belangenconflict tussen deze twee, die zo onlosmakelijk met elkaar verbonden lijken te zijn? Nee, dat zijn geen gemakkelijke vragen. Maar ze zijn wel nodig.

Ondanks de band die u als ondernemer met uw bedrijf heeft, moet ook u soms die keuze maken. Nóg meer tijd in de organisatie steken nu het mogelijk wat minder gaat? Of voor de verandering eens vaker dan alleen op zondag thuis het vlees snijden?

Spagaat
Daarmee zit u, en zeker niet als enige, in een spagaat tussen het algemenere bedrijfsbelang en uw persoonlijke eigenbelang. U wilt zich inzetten voor het nut van het algemene: wanneer iedereen mee roeit, is de kans groter dat de boot uit een economische draaikolk blijft. Dan moeten we wel aan boord kunnen blijven of (vooral veilig!) kunnen overspringen naar een andere boot. Daarmee komt het eigen hachje dus eigenlijk op de eerste plaats. Maar als we daar té veel aandacht aan besteden, gaat dit weer ten koste van de groep. Een dilemma.

A beautiful mind
Daar is een oplossing voor. Dat is aangetoond door de geniale wiskundige, speltheoreticus en Nobelprijswinnaar John Forbes Nash, over wie de film A beautiful mind is gemaakt. Hij heeft al in 1950 zijn evenwichtstheorie ontwikkeld: als in een spel niemand baat heeft bij een verandering van zijn eigen strategie alleen en als er een verzameling spelstrategieën is met als kenmerk dat niemand profiteert van de eigen strategieverandering wanneer de andere spelers hun strategie onveranderd houden, dan vormen die strategieën en de bijbehorende uitkomsten samen een Nash-evenwicht.

Vrij abstract, maar hier ligt een heel verhelderend voorbeeld aan ten grondslag. Nash heeft dit zelf ervaren in zijn studententijd. Hij staat met drie vrienden in een bar en ziet een knappe blondine en vier brunettes binnenkomen. De blondine krijgt ieders aandacht. Nash rekent zijn vrienden voor dat als zij allemaal voor de blondine gaan, er hooguit één zal winnen en zeker drie verliezen. Een troostprijs in de vorm van een brunette zit er niet in, omdat die geen tweede keus wil zijn. Als iedereen daarentegen direct voor een brunette gaat, is de slagingskans veel groter. Echter: de jacht op de blondine gaat onverminderd door. Niemand zet zijn eigen strategie opzij en ieder verliest het ‘spel’.

Samen op gang
Nash stelt in zijn formule de oplossing wél voor. Individuele partijen kunnen hun persoonlijke doelstelling alleen behalen, wanneer ze het spel sámen op gang houden. Ze maken afspraken om als groep voor hun eigenbelang te gaan. Ook in het huidige grotere economische geheel gaat dat op. Het nut van het algemene wordt gediend door bijdragen van vele individuen. Dit houdt in dat iedereen meebouwt aan een maakbare economische realiteit.

En wat kan ík daar nu verder mee, zult u misschien wel denken. Nou, heel wat. Stel: u weet dat er iets moet veranderen, maar de oplossingen zijn onhaalbaar, te duur, verboden of de klant wil het niet. Geen probleem. Want dan zoekt u een oplossing die te dicht bij u ligt en niet boven de gewone gang van zaken uitstijgt. Dat is, Einstein merkte het ook al op, wel nodig. Want een probleem kan niet worden opgelost op het niveau waar het wordt veroorzaakt.

Dit lukt alleen door het systeem te doorbreken waarbinnen het zich afspeelt. En systemen zijn overal om ons heen. Neem het systeem van het cafébezoek. Dat is teruggelopen. Hoe pak je dat als brouwer en bierverkoper aan? Met een systeemdoorbraak in de vorm van de thuistap. Want een vers getapt pilsje smaakt óók thuis lekker; vaak lekkerder dan bier uit blik of fles.

Denk door
Als het doorbreken van een systeem niet afdoende is, kunt u een niveau dieper gaan. U heeft er vast wel van gehoord: thinking out of the box. Daarmee doorbreekt u uw denkpatroon en stapt u buiten de doos, die u zelf om uw denken heen heeft gelegd. Dat valt absoluut niet mee. Want het brein is geprogrammeerd op zo’n manier, dat het altijd terug wil grijpen naar bekende situaties en veilige patronen. Maar als u dingen anders kunt zien en aanpakken dan anderen, is de kans op succes een stuk groter. Dat geldt ook wanneer u zich gedraagt als een winnaar. Een cliché, maar in essentie wel waar.

Focus
Focus daarbij niet op alle problemen en zaken die zouden kunnen tegenzitten. Dat zijn er trouwens veel, heel veel. Maar die dingen leiden alleen maar af. Focus daarentegen op het einddoel dat u wilt bereiken wanneer uw organisatie en uzelf weer in volle bloei staan. Focus op uw klanten en hun behoeften, nu en in de toekomst. Vergeet evenmin uw direct leidinggevenden en medewerkers te ondersteunen en blijf altijd zichtbaar in uw organisatie. Zo maakt u uzelf bijna onmisbaar. Uw inspirerende gedrag werkt dan besmettelijk in de goede zin van het woord. Dat is precies wat mensen en organisaties nodig hebben.