Emile Ratelband

Bij een sessie met Emile Ratelband ben je van twee dingen verzekerd: dynamiek en gepeperde uitspraken. Tijdens de workshops die hij gaf op Breaking Out, was dat niet anders: “De tijd van de managers is voorbij. Dat zijn angsthazen. De huidige crisis is hun schuld. Nu is de tijd van de ondernemer aangebroken.”

Het enige ‘Tsjakaa!’ kwam tijdens de eerste workshop overigens niet van hem, maar (vrij zacht) van een toehoorder. De bevlogen spreker zond wel krachtig uit, maar stond ook open voor signalen uit de groep voor hem. “Nee, beroepen sterven niet uit, ze komen alleen in een andere vorm terug. Het zijn voor veel mensen moeilijke tijden, maar de mooiste bloemen groeien op de mestvaalt.”

Priester worden
Wie netwerkt, moet volgens Ratelband gefocust zijn en authentiek blijven. Zichzelf doelen stellen en zich afvragen: wat wil ik eigenlijk? Alleen zo ga je je eigen weg. Dat is belangrijk. Want: “Wie de weg van een ander volgt, programmeert zichzelf voor stress en ongeluk. Kijk naar mij. Toen ik jong was, wilde ik priester worden. Mooi, preken vanaf een kansel boven de mensen die naar je luisteren, dat gedoe met wijwater en al die andere rituelen… Maar toen ik op mijn 14e hoorde over het celibaat, dacht ik: dat moeten we niet hebben. Toch heb ik mijn weg gevolgd. Want ik sta hier voor jullie te praten, jullie luisteren en ik stimuleer jullie. Bijna als een priester, maar dan met een paar echtscheidingen achter de rug. Vergeet één ding echter niet: ik kan je wel een duwtje in de rug geven, maar ik kan je niets vertellen wat je eigenlijk zelf al niet weet!”

Een workshop met Ratelband verloopt niet volgens een keurig vooraf uitgestippeld patroon. Hij springt – rond een paar thema’s waar hij wél aan vasthoudt – een beetje van de hak op de tak. Zoekt ook bewust zijwegen door zijn toehoorders te vragen hem vragen te stellen. Toch zit er een zekere lijn in het verhaal. Dat daarin bepaalde, ook door anderen vaak aangesneden onderwerpen aan de orde komen, is niet verwonderlijk.

Doorzetter of eigenwijs?
Zo stelt hij bijvoorbeeld tussendoor de vraag: “Wat is het verschil tussen doorzettingsvermogen en eigenwijsheid? Nou? Het eerste wil iedereen bezitten, voor het tweede wil niemand versleten worden. Want eigenwijs is negatief. Als je mislukt, krijg je te horen dat je eigenwijs bent geweest. Maar als je slaagt, ben je in de ogen van iedereen een doorzetter. Daarom is passie zo belangrijk. Want dat is de voedingsbodem voor doorzettingsvermogen. Dat voorkomt stress en de wens om een sabbatical te houden. Dat is voor losers.”

Hoewel hij zich niet altijd even ‘christelijk’ uitdrukt, heeft Ratelband kennelijk wel iets met religie. Hij snijdt het thema diverse keren op verschillende manieren en in verschillende verbanden aan. Van zijn waardering voor hoofddoekjes (“Dan kom je wel ergens voor uit.”) tot het advies om ’s avonds te bidden. Hij verduidelijkt: “Dat noem ik nou zo, maar de meeste mensen hebben het geloof de deur uit gebonjourd, dus noemen we dat nu meten en ijken. Maar bidden is uitgevonden door heilige mannen, dus dat heeft een functie. Ook nu! Hoeveel tijd heb je tegenwoordig nog voor jezelf? Hoe vaak vraag je jezelf in alle rust af wat je hebt geleerd die dag? Niet uit een boek, maar bijvoorbeeld van die Turk die klusjes opknapt of de toiletjuffrouw? Of van het feit dat je je schoonmoeder vandaag eindelijk hebt gebeld.”

Geven en nemen
Zo zijn er volgens Ratelband nog twee belangrijke vragen die iedereen zich dagelijks moet stellen: ‘wat heb ik gegeven?’ en ‘waar ben ik vandaag trots op?’. “Loop nooit iemand zomaar voorbij die je iets vraagt”, stelt hij nadrukkelijk. “Geef wat geld, tijd of aandacht. Geven geeft een beter gevoel dan nemen. En bedenk: als je liefde geeft, heb je het in je, anders kon je het niet eens geven.”

”En dan waar je trots op bent. Heb je die moeilijke debiteur nu gebeld vandaag? Heb je die klant die steeds ‘nee’ zegt een andere offerte gestuurd? Heb je ondanks alle shit van de dag je enthousiasme weten te behouden? Daar mag je trots op zijn. Of juist niet. Maar één ding is zeker; om ondernemer te zijn moet je gek wezen. Hoe gek moet je zijn om tegen je vrouw en kinderen te zeggen: we gaan naar Canada om daar poffertjes te bakken en te verkopen? Dan spoor je toch niet? Ik heb het gedaan. Geen succes trouwens. Dat spul vraten ze daar niet. Maar goed, juist omdat ik alleen maar gekke dingen kan bedenken, ben ik succesvol.”

Weg eerste miljoen
“Nog een tip: volg nooit al die goedbedoelde raad op. Op mijn 19e had ik mijn eerste miljoen (guldens toen nog) verdiend. Een half jaar later had ik niets meer. Waarom? Omdat mijn bankdirecteur tegen me zei dat ik moest doen wat alle rijke mensen doen: het geld voor me laten werken. Dat heb ik geweten! De bank zou er dollars voor kopen, want die valutakoers stond historisch laag. Ja, jammer dat het alleen nog veel lager kon, las ik kort daarna in de Telegraaf. Weg centen.”

Daarom geeft hij zijn gehoor nog een tip mee; leer simpel te denken! Je kunt alles analyseren en moeilijk maken, maar dat heeft weinig zin. Denk aan de economen die vorig jaar afstudeerden. Een maand later brak de kredietcrisis uit. Wég al die economische modellen, in één keer waardeloos. Nee, het zit in feite allemaal simpel in elkaar. Simpel denken is spiritualiteit. En kennis is pas macht als je die toepast. Dus in feite is spiritualiteit gewoon de kost verdienen zonder anderen schade te berokkenen. Wil je een simpel idee? Als ik Balkenende was, zou ik al lang belasting op elk e-mailtje heffen… kassa!”