Een procentje hier erbij, daar weer iets minder. Dit is de traditionele manier waarop veel bedrijven hun begroting opstelden en nu ook de begroting voor 2009 aan het opstellen zijn. Maar deze werkwijze schiet ernstig tekort nu nog niet duidelijk is hoe groot de impact van de kredietcrisis op de reёle economie zal zijn. ‘Het inschatten van de marktonzekerheden in het begrotingsproces moet veel fundamenteler’, zegt Fred van der Waa, partner bij KPMG Advisory.

Wereldwijde icoon
‘Voor de meeste ondernemingen is het opstellen van nieuwe budgetten een rituele dans. Ze kijken naar hoe het vorig jaar ging en op basis van die historische gegevens schatten ze de ontwikkeling voor volgend jaar in. Managers dienen voorzichtige plannen in: iets meer kosten en meer ruimte in de uitgaven zodat de doelen realistisch en haalbaar lijken. Maar er is momenteel veel meer onzekerheid dan de meeste financiële en operationele managers hebben meegemaakt en daar houden maar enkelingen rekening mee’, zegt Van der Waa. ‘Kijk naar een bedrijf als GM: dat is toch een icoon van de wereldwijde industrie en die boeken in november op jaarbasis ineens een omzetdaling van 45%. Aan veranderingen met dat soort percentages zijn we totaal niet meer gewend.’

Veel minder
De wereld ziet nu een aantal fundamentele verschuivingen. ‘Het is nu ook niet de vraag wat de rentestand doet en wat onze financieringslasten zullen worden voor het komende jaar of tegen welke disconteringsvoet de investeringen worden doorgerekend. De vraag is of er het komend jaar überhaupt krediet los komt om investeringen of overnames te financieren.’
Van der Waa: ‘Het roer moet drastisch om. Operationeel managers moeten terug naar de tekentafel en zich afvragen wat ze gaan doen als de afzet van hun producten voor zeg de helft wegvalt, welke maatregelen ze dan moeten nemen en wat daarvan de financiële consequenties zijn. In plaats van het traditionele uitonderhandelde budget, zullen bedrijven moeten gaan werken met scenario’s, waarbij je er rekening mee houdt wat je moet doen we als het meevalt, wat als het iets minder wordt en wat als het veel minder wordt.’

Geldkraan dicht
Andere voorbeelden van macro-economische ontwikkelingen zijn de grondstoffen en voedselprijzen. Staat de olieprijs op 60 of op 200 euro? Voor veel bedrijven maakt dat nogal wat uit.  Wat gebeurt er als de voedselprijzen in Azie hoog blijven en miljarden mensen geen geld overhouden om andere producten te kopen?’
Het bezwaar dat het voor de meeste bedrijven een ver-van-mijn-bedshow is, wuift hij weg. ‘Kijk naar de bouw. Daar dreigt nu een strop voor de markt van nieuwe huizen. Dat kan een enorme nasleep krijgen voor kleine aannemers en woninginrichters. En dat breidt zich steeds verder uit natuurlijk. Bovendien hebben de banken de geldkraan dichtgedraaid, waardoor particulieren en bedrijven daar nog maar amper geld kunnen lenen.’

Overlevingskansen
‘De meeste managers die nu aan het roer staan, hebben nog nooit echt zware economische tijden meegemaakt’, zegt Van der Waa. ‘Dan denk je al snel dat het nu wel zal overwaaien. Maar je moet het onvoorstelbare bedenken. Nee, dat is niet leuk om te doen, maar wel broodnodig. Je voorkomt paniek als het daadwerkelijk mis is, want dan heb je je al voorbereid en nagedacht over mogelijke oplossingen. En dat vergroot je overlevingskansen ten opzichte van degenen die wachten wat er op hen afkomt.’